سال نو
واحد نمونه استانی
کارافرین نمونه
صنعت برتر
کنسانتره شتر
کنسانتره بز
شترمرغ
تفاهم گهردانه و ایزی بایو
افتخارات شرکت
بنر قرمز افغان
کلیه محصولات جم پرو
کیفیت برتر

طاعون گاوی

تعریف
طاعون گاوی (Rinderpest (RP یک بیماری ویروسی واگیردار است که در گاو و گاو میش اهلی و بعضی حیوانات وحشی بوجود می‌آید. این بیماری با تب زخم های دهانی، اسهال و نکروز غدد لنفاوی و مرگ و میر زیاد، ظاهر می شود.
علت شناسی (سبب شناسی) Etiology ویروس طاعون گاوی تنها ویروس دارای RNA تک رشته ای است از خانواده بارامیکسوویریده از جنس موربیلوویروس هاست. این ویروس با ویروس های دیستمپر و سرخک انسان و طاعون نشخوارکنندگان کوچک و موربیلو، ویروس پستانداران دریائی، وابستگی ایمنی دارند. ویروس طاعون گاوی فقط یک سروتیپ دارد ولی ویروس مزرعه (وحشی) آن واگیری شدید و گسترده ای دارد که به آسانی به دام های حساس منتقل می شود.
ویروس طاعون گاوی در مقابل نور آفتاب حساس است و از بین می رود، بنابراین بایستی واکسن های تولیدی در شیشه های تاریک قهوه ای رنگ نگهداری شوند. این ویروس در لایه های خونی نازک بعد از دو ساعت و همچنین در رطوبت بالا و یا خشکی سریعا” غیر فعال می شود. در مقابل حرارت حساس است، بنابراین در زمان لیوفیلیزه و حل شدن ویروس ها بایستی در شرایط خنک نگهداری شوند. در صورتیکه واکسن لیوفیلزه برای مدت طولانی ذخیره می شود، در ۲۰- درجه سانتیگراد بایستی نگهداری شود. از شرایط مهم نگهداری واکسن است که می توان آنرا تا چند سال نگهداری کرد. واکسن در آب خالص پتاسیل خود را سریعا” از دست می دهد. برای نگهداری واکسن بایستی از سرم فیزیولوژی یا محلول ۹ در هزار نمک استفاده کرد در محلول های مولاریون سولفات متراکم پایداری و مقاومت ویروس در مقابل حرارت بیشتر می شود.

طرز انتقال
طاعون گاوی در سال ۱۷۵۴ بعنوان یک بیماری واگیردار شناخته شد، در آن زمان ترشحات محتوی جرم ویروسی را در دام های آلوده با شکاف دادن زیر غبغب دام تزریق می کردند. برای بدست آوردن ویروس در سال ۱۸۹۹ با تسویه ترشحات از جرم میکروبی از ترشحات دام های آلوده ویروس تهیه می کردند و به گله ها برای یکبار تزریق می شد.
یک یا دو روز قبل از مشاهده علائم کلینیکی پارتیکل ویروسی به مقدار زیادی از ترشحات و مدفوع خارج می شود و ۸ تا ۹ روز بعد از مشاهده علائم کلینیکی مقدار زیادی ویروس در این ترشحات و مواد خروجی از بدن وجود دارد.
ویروس بطور مستقیم یا غیر مستقیم توسط دام آلوده یا لباس کارگران در تماس با دام آلوده و وسائل و یا از طریق کود و آب پخش می شود. انتقال و پخش ویروس بوسیله باد و هوا به فاصله زیاد ثابت نشده، ولی در فاصله کم از طریق باد و هوا نیز ویروس منتقل می شود. در ‌آفریقا بیشتر واگیری ها توسط کوچ گله های گاو آلوده در مناطقی که بدنبال آب و علف بوده اند ایجاد می شده، این گله های آلوده فاصله های زیادی را در آفریقا طی می کنند (مثل گوسفند و بز عشایری در ایران)، گسترش بیماری در آفریقا از این طریق می باشد تنها سروتیپ ویروس که وجود دارد برای تهیه واکسن برای پیشگیری و نجات دام های حساس استفاده می شود. انتقال بیماری در دام ها بصورت عمودی (Vertical) نیست. همچنین توسط بند پایان انتقال نمی یابد (Noarthropodvector). بنابراین براحتی می توان بیماری را ریشه کن کرد و ویروس را از بین برد.
(Strainfield) با سویه ویروس مزرعه دارای مدت زیادی است بطوریکه سبب واگیری و شیوع شدید در دام های حساس می شود و موجب مرگ و میر زیاد می گردد. سویه دیگر ‌آن بنام (Milder Strain) تمایل به باقی ماندن در ناحیه ‌آلوده دارد و آن هم بعلت عدم شناخته شدن بیماری است که علائم ظاهری ندارد، مگر با سرولوژی رل میزبان های مختلف در تداوم ویروس و بیماری در گله اهمیت دارد.
این میزبان ها عبارتند:
گاو میش اهلی که حساسیت شدیدی در مقابل ویروس دارند. گوسفند و بز که تا مدتی ویروس را نگهداری می کند، اما آلودگی ندارد و تنها با سرولوژی می توان وجود ویروس را در گله مشخص کرد. بعضا” علائم تحت درمانگاهی نیز دارند ولی بیماری را به سایر حیوانات منتقل نمی کنند.
در هندوستان زمانیکه باساژ آلودگی به مقدار کم برای تهیه واکسن داده اند بیماری را به بوفالو اهلی منتقل می کنند.
خوک و خوک پشت خمیده در تایلند و جزیره مالی بطور طبیعی به بیماری طاعون گاوی مبتلا می شوند و تلفات می دهند. خوک اروپائی نیز به بیماری مبتلا می شود و بر اثر خوردن گوشت و فرآورده های خام، خوک و سایر دام ها آلوده می شوند و بیماری را از این طریق به گله های گاو منتقل می کنند. اغلب حیوانات وحشی و اهلی زوج سم به بیماری مبتلا می شوند.

پخش جغرافیائی بیماری
ویروس طاعون گاوی در حال حاضر در هندوستان خاور نزدیک صحرای آفریقا و آنگولا حضور دارد. دام های حساس شدید در آفریقا بوفالو، گوزن وحشی، زرافه، گاوکوهان دار، بزکوهی و گاو کوهی، دام های با حساسیت کمتر مانند کرگدن و آهو.
دام های وحشی آنگولا بوسیله گله گاوها آلوده می شوند و همین دام های وحشی آلوده سبب آلودگی گاو های دیگر می شوند. بنابراین در صورت عدم وجود طاعون گاوی در گاوها باعث می شود بیماری در طبیعت از بین برود.

دوره کمون
دوره کمون بیماری بستگی به سویه (Strain) ویروس مقدار ویروس، راه ورود ویروس و نحوه در معرض قرار گرفتن دام در مقابل بیماری متفاوت است از سه تا ۱۵ روز ولی معمولا” ۴ تا ۵ روز است.

علائم کلینیکی
بروز علائم کلینیکی نیز بستگی به Strain ویروس Field یا Milder و پایداری دام و حالات فیزیولوژیک در مقابل ‌آلودگی دارو بصورت های فوق حاد، حاد و ملایم (Mild) ظاهر می شود.
فرم فوق حاد: این فرم در دام های جوان حساس دیده می شود که فقط با تب ۴۱ – ۴۰ درجه دیده می شود و بعد از ۲ تا ۳ روز منجر به مرگ می شود. بعضا” تجمع موکوس در اعضاء دیده می شود.
فرم حاد: فرم کلاسیک بیماری است و به این شرح پیشرفت می کند.
ابتدا ترشحات بینی و چشم همراه با مقدار کمی ویروس قبل از تب دارد. سپس تب F۱۰۶ – ۱۰۴ یا ۱ / ۴۱ – ۴۰ درجه سانتیگراد.
بینی و چشم ترشحات موکوسی می شود، در این حالت لوکوپنی، بی اشتهائی، بی حالی و پوزه خشک است.
بعدا” تب کاهش می یابد و میزان ویروس خون و ترشحات کاهش می یابد، اسهال آبکی یا خونی یا هر دو حالت و FIG دهیدراسیون و خشکی پوست لاغری و از پا افتادن دام و در نهایت مرگ بعد از ۶ تا ۱۲ روز.

جراحات

– جراحات زبان: در دام بیمار متفاوت است بعضی بطور مجزا و بعضی بخوبی با جراحات دیگر جمع شده است. جراحات زبانی با کانون های خاکستری کوچک شروع می شود، سپس بهم دیگر می پیوندند. اپتیلیوم نکروتیک و خاکستری سپس زخم مشاهده می شود و قرمز رنگ و خراشیده می شود.
– دهان: جراحات بر روی لثه ها لب ها و قسمت های نرم و سخت گام، گونه و پایه زبان بوجود می آید. جراحات اولیه نکروتیک و خاکستری به اندازه سرسنجاق است، سپس به هم می پیوندند و قرمز رنگ و خراشیده و تکه تکه می شوند.
– مری: دارای نکروزهای قهوه ای و یا لکه های خراشیده.
– نگاری: شکمبه و هزارلا دارای جراحات کم.
– شیردان: ادم دار و گرفتگی دارد.
– روده کوچک: بخصوص در قسمت های انتهائی ژژنوم جراحات نکروزی بخصوص در پلاک های پایر و غدد لنفاوی ناحیه ایلیاک نکرونیک. مواد داخل روده بهم چسبیده و موکوس دار اپینلیوم این نواحی نکروتیک است.
– راست روده: قولون دارای دیواره ادمی و دارای خون و لخته های خونی همراه با موکوس است جراحات در این ناحیه شدید است. دیواره ها متورم همراه با جراحات و مجتمع موکوس و جراحات برجسته ای در سکوم بهم متصل شده و دارای مرزهائی از لبه موکوس و راه راه که در اصطلاح به هاشور ببری با پوست ببری یا خطوط گورخری Zebraline نامیده می شود.
– کبد: ممکن است دارای نقطه های خونریزی همراه با لخته های خون درکیسه صفرا باشد.
– ریه: ممکن است آمفبزمی متراکم ودارای نواحی پنومونی باشد.

تشخیص
تشخیص نوع طاعون گاوی FIELD در همه سنین ممکن است مشاهده شود زمانیکه شکل حاد بیماری همراه با تب و علائم کلینیکی و جراحات همراه باشد آسان است در اینصورت بایستی کلیه دام ها و همه سن ها را بازرسی و معاینه کرد و آن را از بیماری BVD.MD که معمولا” در سن ۴ تا ۲۴ ماه اتفاق می افتد تفکیک کرد.

نمونه های آزمایشگاهی

زمانیکه تب از بین می رود و یا اسهال متوقف می شود، میزان ویروس در ترشحات و خون و مدفوع کاهش می یابد. برای دنبال کردن ویروسی بایستی زمانیکه تب بالاست از دام زنده نمونه جمع آوری کرد، در اینجا می توان خون هپاریته در کنار یخ برای جداسازی ویروس تهیه کرد.
از بافت های نکروتیک و جراحات و سواپ تهیه شده از ترشحات و غدد لنفاوی سطحی نیز می توان ویروس جدا کرد (برای تهیه غدد لنفاوی می توان بیوپسی یا آسپیره کرد) این نمونه ها بایستی در کنار یخ ارسال شود.
بعد از پایان تب منحصرا” می توان خون را برای تهیه سرم برای سرولوژی و میزان تیتر آنتی بادی اقدام کرد. نمونه های مناسب برای جداسازی ویروس زمانی است که دام را در تب بالا ذبح کرد و غدد لنفائی تانسیل طحال و غدد لنفاوی مزانیژیک در کنار یخ نگهداری و سریعا” ظرف ۱۲ تا ۲۴ ساعت ارسال کرد. نبایستی این نمونه ها منجمد شوند. از منجمد کردن نمونه ها خودداری شود. جراحات بافتی را نیز می توان در فرمالین ۱۰ درصد جهت تائید پاتولوژی نگهداری کرد.

تشخیص آزمایشگاهی

بهترین تشخیص جداسازی ویروس و شناسائی آن است لیکن از طریق سرولوژی و تعیین تیتر آنتی بادی نیز می توان بوجود آلودگی ناشی از درگیری با ویروس مشخص کرد.

تشخیص تفریقی

بیماری بایستی از FMD.وMCFوIBRوBVD-MD وVS.سالمونلوزیس و پاراتوبرکولوزیس و مسمومیت تشخیص داده شود.

واکسیناسیون

واکسن های زیر در دنیا مصرف می شود.
نوع خرگوشی در چین و کره، نوع پرنده ای خرگوشی در کره، نوع عادت داده شده به بز در هند و کشت سلولی آداپته شده در آفریقا و خاورمیانه و هند (TCRV).
(Tissue calture rinder pest vaccine)
یک واکسن تجربی از ژنوم F و H ویروس طاعون گاوی کاهش مدت یافته جدا شده که در دست تهیه وتولید است.
در حال حاضر دو نوع واکسن از سال ۱۹۹۶در دنیا مصرف می شود، یک عادت داده شده به بز و دیگری کشت بافت سلولی عادت داده شده (TCRV).
واکسن عادت داده شده به بز ویروس رقیق شده است که اغلب ایجاد بیماری می کند یا مقدار ویروس کافی نیست و بطور تاخیری بیماری ایجاد می کند و مقاومت مادری کمی برای گوساله باقی می گذارد. واکسن رقیق شده کشت بافت سلولی در سال ۱۹۶۰ در پلورایت کنیا توسعه یافته و تولید شده است. این واکسن سالم (SAFTY) برای انواع دام های حساس به بیماری است و ایجاد ایمنی طولانی تا حدود ۷ سال می کند. در مناطق آندمیک به کلیه گله های گاو بایستی تزریق شود. کلسترال (ایمنی مادری) در این دام ها در مناطق اندمیک متفاوت است گاهی تا ۱۱ تا ۱۲ ماهگی ایمنی وجود دارد. لکن تا سه سالگی بایستی به گوساله ها همه ساله واکسن تزریق شود. یکی از مشکلات واکسن کشت سلولی نگهداری و پایداری واکسن لیوفیلتره در شرایط زنجیره سرد است و تا زمان مصرف بایستی در۲۰- نگهداری شود که حمل در فاصله های زیاد و نگهداری طولانی گران تمام می شود. در غیر این صورت واکسن ماندنی نیست و در واکسیناسیون دام ها ایمنی ایجاد نمی شود. اخیرا” در سال ۱۹۹۰ در تحقیقاتی که در پلوم ایسلند انجام شده نوع واکسن لیوفیلتره دارای پایداری مقاومت بیشتر تهیه شده که با تسهیلات مناسب به افریقا حمل می شود.
بطور تجربی: واکسن قابل انتقال طاعون گاوی ((VACCINA .VECTOR- که گله گاوها را در مقابل تزریق با Challenge ویروس طاعون گاوی محافظت می کند تهیه شده این نوع واکسن در حال تجربه و آ‌زمایش در مزارع است. این واکسن مفید برای ” برنامه ریشه کنی است. ایمنی که این واکسن وکتور می دهد قابل تفکیک از ایمنی است که در اثر آ‌لودگی با ویروس در حیوانات زنده تولید می شود واکسن قادر است در مقابله بیماری در پایان ریشه کنی ایمنی مناسب بدهد، بطوریکه گله ها بدون بیماری طاعون گاوی و وجود ویروس زنده طاعون گاوی داشته باشیم.

کنترل و ریشه کنی
کشورهائی که عاری از بیماری طاعون گاوی هستند، بایستی از ورود دام های حساس و فرآ‌ورده های خام دامی (گوشت) از کشورهای مناطق آ‌لوده یا دام های واکسنیه شده جلوگیری کنند. دام های بهبود یافته carrier و عامل انتقال بیماری نیستند و سرولوژی خوبی دارند، ولی در شرایط قرنطینه مناسب می توان خوک نشخوارکنندگان را وارد کرد.
اگر بیماری در یک ناحیه اتفاق افتد بایستی ‌آنجا را قرنطینه کرد و دام های ‌آلوده و در معرض ‌آلوده را کشتار و سوزانده یا دفن کرد و بطور حلقه ای تا کانون بیماری واکسینه کرد.
تجربه نشان داده است که ویروس قابل انتقال از طریق جنین نیست (noverticalvector) و تکنولوژی تهیه جنین و انتقال جنین در صورتیکه شرایط OIE رعایت شود، اجازه ورود جنین داده می شود. در کشورهای پرخطر که محل داد و ستد دام و تجارت دام هستند و شرایط جغرافیائی وابسته به کشورهای آلوده دارند، بایستی دام های حساس آنها واکسینه شوند و قبل از ورود دام گله های ورودی و گله های بومی هر دو واکسینه شوند. در موقع شیوع بیماری بایستی آن ناحیه قرنطینه کرده و بصورت حلقه ای واکسیناسیون انجام شود. در کشورهائی که بیماری بومی (آندمیک) شده است کلیه دام های حساس بومی واکسینه می شوند و تا زماین که تیتر واکسن نامشخص است توصیه می شود حداقل بمدت ۴ سال واکسیناسیون دام ها ادامه داشته باشد، همچنین واکسیناسیون گوساله ها تا سن ۳ سالگی ادامه داشته باشد.
در مناطق آندمیک کود و مواد زائد آلوده بایستی قرنطینه شود و با مجوز از منطقه خارج شود.
حیوانات وحشی، گوسفند و بز تحت مراقبت سرولوژی باشند. سرولوژی گوسفند و بز کار را پیچیده می کند بخصوص زمانی که از واکسن طاعون گاوی برای بیماری طاعون نشخوارکنندگان کوچک استفاده می شود.

دکتر سید مجتبی جعفری صادقی

۱۰ اسفند ۱۳۹۳

ارسال نظرات

لطفا نظر خود را ارسال فرمایید